شیر گاز در زیر محفظه احتراق قرار دارد و وظیفه آن، رساندن و تنظیم ایمن جریان گاز به مشعل است. جنس این قطعه از آلومینیوم است.شیرهای گاز در طول زمان سیر تکاملی داشتهاند و مدلهای گوناگونی از آنها در پکیجهای شرکتهای مختلف نصب میشود. با توجه به نقش حیاتی شیر گاز در ایمنی، این قطعه نباید تعمیر شود. فقط باید برای حفظ راندمان و جلوگیری از آسیبهایی چون سوختن مبدل حرارتی، سالی دو بار در آغاز فصلهای سرد و گرم (۱۵ آبان و ۱۵ اردیبهشت) توسط سرویسکار مجاز تنظیم شود.تنظیم شیر گاز پکیج با آچارهای تخت شماره ۹ و ۱۰ یا آچار مخصوص به همراه پیچگوشتی انجام میشود. در این فرآیند تنها شعلههای حداقل (min) و حداکثر (max) تنظیمپذیر هستند. برخی از شیرهای گاز بسته به مدل، قابلیت تنظیم الکترونیکی نیز دارند.

این شیر ساخت شرکت SIT ایتالیا است و حداکثر فشار قابل تحمل آن ۶۰ میلیبار است. این مدل دارای دو بوبین به نامهای EV1 و EV2 است که بهصورت یکپارچه طراحی شدهاند. این بوبینها با برق ۲۲۰ ولت متناوب (AC) کار میکنند. از نظر مکانیکی در مدار سری و از نظر الکتریکی بهصورت موازی قرار دارند. بوبین EV1 وظیفه کنترل ورود گاز و بوبین EV2 وظیفه کنترل خروج گاز از شیر را بر عهده دارد. در صورت خرابی هر کدام از این بوبینها، به دلیل طراحی یکپارچه، باید هر دو همزمان تعویض شوند. از مزایای این شیر، امکان تعویض این قطعه است. این مدل فاقد بوبین ماژوله برای تنظیم شعله حداقل است، بنابراین تنها شعله حداکثر آن با پیچی که بر روی بدنه قرار دارد قابل تنظیم است. میتوان گفت در پکیجی که این مدل شیر دارد، مبدل زودتر رسوب گرفته، خراب میشود.

این مدل نیز ساخت شرکت SIT است و از نظر فنی شباهت زیادی به مدل ۸۴۰ دارد. بوبینهای EV1 و EV2 مشابه مدل قبلی هستند. تفاوت اصلی این است که مدل ۸۴۵ دارای یک بوبین ماژوله با ولتاژ ۱۲ ولت DC است که با استفاده از آن، شعلههای حداکثر و حداقل بهصورت الکترونیکی نیز قابل تنظیم خواهند بود. در این مدل، سوکتهای بوبین ماژوله در صورت جابجایی مشکلی ایجاد نمیکنند. اما در صورت خرابی بوبین ماژوله، کل شیر باید تعویض شود. در همهی دستگاههایی که این شیر گاز را دارند، میتوان تنظیم شعلهی کمینه و بیشینه را مکانیکی انجام داد که بیشتر سرویسکاران از این روش بهره میگیرند. ولی در برخی از دستگاهها مانند پرلا پرو و بیتا بوتان، افزون بر این که میتوان از روش مکانیکی برای تنظیم شعله استفاده کرد، میتوان با توجه به شیوهنامهی سازنده یا به یاری پارامترها، شیر گاز را برای حالت کمینه و بیشینه تنظیم کرد.

این نوع شیر از نظر ساختار، کاملاً مشابه شیر SIT 845 است و دارای بوبینهای یکپارچه EV1 و EV2 میباشد. با این تفاوت که در شیر ERCO در صورت خرابی بوبینها، امکان تعویض آنها بهطور جداگانه وجود ندارد و کل شیر باید تعویض گردد. برای تنظیم شعله حداکثر در این مدل، از آچار شماره ۹ (بهجای ۱۰ که در مدل SIT 845 استفاده میشود) بهره گرفته میشود. از نظر کیفیت، شیر ERCO نسبت به SIT 845 ضعیفتر اما ارزانتر است. این مدل بهطور گسترده در پکیجهای ایرانرادیاتور و مدل بیتا از شرکت بوتان استفاده میشود. لازم به ذکر است که میزان شعله حداکثر در این شیر با مدلهای SIT اندکی متفاوت است و مقدار دقیق آن باید از کاتالوگ دستگاه مشخص شود.

شیر گاز پکیج روونا با سایر شیرهای گاز متفاوت است. این شیر از نوع SGV&P است: SGV: مخفف Smart Gas Valve به معنای شیر گاز هوشمند B&P: مخفف Bertelli & Partners (نام شرکت سازنده) ولتاژ کاری این شیر ۲۴ ولت DC است و توان تحمل فشار کاری تا ۶۵ میلیبار را دارد. تنظیم شیر گاز پکیج روونا بهصورت مکانیکی شدنی نیست و با کمک منوی دستگاه و پارامترهای آن میتوان شعلهی کمینه و بیشینه شیر گاز را تنظیم کرد.

این شیر دیجیتال است و تنظیم دستی ندارد. تمامی تنظیمات بهصورت الکترونیکی و از طریق برد کنترل انجام میشود. شیر گاز پکیج تاچی دارای: دو بوبین ۱۱۰ ولت DC یک بوبین ماژوله بوبینهای DC با یک پل به هم متصل شدهاند و فیش از دستگاه به آنها وصل میشوند. توجه به رنگبندی سیمها بسیار مهم است. برخلاف شیر SIT 845 که جهت قطبیت اهمیتی ندارد، در این مدل اگر سیمها اشتباه متصل شوند، ممکن است هم شیر گاز و هم برد آسیب ببینند.
شعله بیشینه یا حداکثر برای حالت تابستانه تنظیم میشود، زیرا باید آب گرم بهداشتی بلافاصله پس از باز شدن شیر آب در دسترس باشد.
شعله کمینه یا حداقل برای حالت زمستانه تنظیم میشود تا آب در گردش رادیاتورها همواره گرم بمانند. اگر ارتفاع شعله حداقل بیش از اندازه باشد، موجب کاهش عمر مبدل حرارتی خواهد شد، چرا که مدتزمان روشن بودن دستگاه در حالت گرمایش بسیار بیشتر است.
همیشه ابتدا باید شعله min و سپس شعله max تنظیم شود.
توجه: استفاده از آچار مخصوص تنظیم شیر گاز پکیج، هم کار را برای سرویسکار آسانتر میکند و هم سبب میشود که به قسمتهای تفلونی شیر گاز آسیبی نرسد و دیگر نیازی به پیچگوشتی و آچار ۹ یا ۱۰ نباشد.
توجه: در هنگام جدا کردن شلنگ گیج پس از اندازهگیری، باید پیچ مربوطه با پیچگوشتی بهطور کامل بسته شود تا از نشتی گاز جلوگیری شود.
فشار مناسب برای شعله min معمولاً بین ۱ تا ۳ میلیبار است. مقدار بهینه حدود ۱/۵ تا ۲ میلیبار است و باید از کاتالوگ دستگاه استخراج شود. برای گاز کپسولی G30 یا بوتان این فشار حدود ۳/۵ تا ۵/۵ میلیبار است که البته این مقدار دقیق را باید در دفترچه راهنمای شرکت سازنده مشاهده کرد.
در صورت نبود گیج، ارتفاع شعله در حالت min باید حدود یکسوم ارتفاع محفظه احتراق باشد (البته این روش مورد تأیید شرکتهای سازنده نیست).
نکته: در پکیجهای بیتا بوتان که برد سبز دارند، زمانی که یکی از سوکتهای ماژوله را میکشیم، دستگاه خاموش میشود و چنین شعلهی کمینهای را نمیشود تنظیم کرد. این عیب نیست و به نوع طراحی برد دستگاه برای تنظیم شعلهی کمینه برمیگردد. در اینجا باید اینگونه عمل کرد که سوکت ماژوله کشیده شود، دستگاه در حالت زمستانه قرار گیرد، مقدار آن در حالت کمترین دما باشد و سپس مقدار مصرفی نیز روی حالت اجاق قرار گیرد. پس از آنکه شیر آب گرم بهداشتی باز شد، دستگاه نیمثانیه چشمک نارنجی میزند و در این حالت فشار گاز کمینه را میتوان تنظیم کرد.
بلافاصله پس از تنظیم شعله min باید شعله max تنظیم شود. مراحل ۱ تا ۳ مشابه حالت قبل است.
در مرحله ۴، سوکت بوبین ماژوله مجدداً وصل میشود. در مرحله ۵ نیز شلنگ ماژوله در صورت جدا بودن به جای خود بازگو میگردد.
در مرحله ۶، با استفاده از آچار ۱۰ (یا آچار ۹ در مدل ERCO)، مهره برنجی را در جهت نیمدور نیمدور، یا پادساعتگرد میچرخانیم تا شعله تنظیم شود.
فشار مناسب شعله max معمولاً بین ۸ تا ۱۱ میلیبار است و مقدار دقیق آن باید از کاتالوگ پکیج استخراج گردد. برای گاز کپسولی G30 یا بوتان، این فشار حدود ۲۷/۵ تا ۲۸ میلیبار است که البته این نیز مقدار دقیق را باید در دفترچه راهنمای شرکت سازنده مشاهده کرد.
در صورت نبود گیج، ارتفاع شعله در حالت max باید حدود دوسوم ارتفاع محفظه احتراق باشد.
بوبین ماژوله یک شیر برقی کنترلی است که وظیفه تنظیم دبی گاز به مشعل را بر عهده دارد. این قطعه با فرمانی که از طریق سنسورهای NTC به برد الکترونیکی صادر میشود، میزان بلندی یا کوتاهی شعله را کنترل میکند.
زمانی که NTC تشخیص دهد که دمای آب گرم مصرفی یا آب گرمایشی به مقدار تنظیمشده رسیده است، فرمان کاهش شعله را به برد میفرستد. برد نیز با ارسال سیگنالی به بوبین ماژوله، میزان عبور گاز از شیر را کاهش میدهد. در نتیجه شعله کم میشود.
برعکس، زمانی که NTC تشخیص دهد دمای آب از حد مطلوب کمتر است، فرمان افزایش گاز را صادر کرده و برد با تحریک بوبین ماژوله، مسیر گاز را بازتر میکند تا شعله افزایش یابد.
بوبین ماژوله معمولاً با ولتاژ ۲۴ ولت DC و در برخی مدلها با ۱۲ ولت DC کار میکند. این بوبین ولتاژ موردنیازش را مستقیماً از برد الکترونیکی دریافت کرده و با باز و بسته کردن مسیر اصلی گاز، شعله را کنترل میکند.
شلنگ ماژوله یک شلنگ سیلیکونی انعطافپذیر است که بین محفظه احتراق در پکیجهای فندار با محفظه بسته و دیافراگم شیر گاز قرار دارد. هنگامی که فشار داخل محفظه احتراق افزایش مییابد، این فشار از طریق شلنگ ماژوله به دیافراگم شیر منتقل میشود.
در نتیجه این افزایش فشار، دیافراگم شیر بیشتر باز میشود و میزان گاز ورودی به مشعل افزایش مییابد. در نهایت، شعله نیز بیشتر میشود.
یادآوری میشود که این شلنگ معمولاً در پکیجهای فندار با دودکش دوجداره یا دودکش دو جداره (موازی) کاربرد دارد.
در شیر گاز مدل تاچی نیز جایگاه اتصال شلنگ ماژوله (برای تست فشار) در نظر گرفته شده است.
این شیر گاز در تیپهای C و D پکیج تاچی مشابه و قابل استفاده است، اما در تیپهای A و B، شیر گاز با این مدل متفاوت است و قابل جایگزینی نیست.
برای بررسی سلامت بوبینها، ابتدا باید سوکت برق اصلی آنها را جدا کرده و با مولتیمتر اهمگیری انجام داد. مقدار مقاومت بین پایهها بهصورت زیر است:
EV1 ۳،۴ = ۰/۸KΩ تا ۱/۵KΩ
EV2 ۱،۳ = ۵/۸KΩ تا ۶/۷KΩ
در صورتی که بوبین هیچ مقاومتی نشان ندهد یا مقدار آن خارج از بازه فوق باشد، بوبین معیوب است و باید تعویض شود.
مقدار مقاومت بوبین ماژوله بین دو سر آن باید بین ۷۹ تا ۱۰۰ اهم باشد.
دوتا بوبین EV1 و EV2 هر کدام حدود ۲/۲ کیلو اهم مقاومت دارند و مجموع آنها هم باید حدود ۴/۵ KΩ باشد و مقدار اهم ماژوله آن حدود ۰/۸ KΩ است.
شیر مگاترُم بوبینهای EV2 و EV1 هر کدام حدود ۸/۵ KΩ مقاومت دارند و مجموع آنها هم حدود ۱۷ KΩ است.
مقاومت بوبین ماژوله مگاترُم هم حدود ۰/۸ KΩ است.
نکته درباره پکیج مگاترُم
شیر گاز پکیج مگاترُم از نظر طراحی به مدل تاچی شباهت دارد، اما:
برای بررسی اتصال بدنه شیر گاز Sit 845، مولتیمتر را در حالت آزمون بوق قرار دهید، سپس پرابهای مولتیمتر را بهصورت جداگانه روی پایههای شماره ۳، ۴ و ۱، پایه ارت قرار دهید و آنها را تکتک تست کنید.
در حالت عادی، مولتیمتر نباید بوق بزند. اگر در هر یک از پایهها صدای بوق شنیده شود، به معنای وجود اتصال بدنه است و نشان میدهد که شیر گاز معیوب بوده و باید تعویض گردد.
بوبینها را در حالی که سیم برق متصل است، از جای خود باز کنید.